แนวทางทำความสะอาดโรงพยาบาล: แบ่งพื้นที่ จุดสัมผัส และวางระบบงานอย่างไร
การทำความสะอาดโรงพยาบาลและสถานพยาบาล ไม่ควรใช้แผนงานเดียวกับทุกพื้นที่ เพราะห้องตรวจ พื้นที่พักคอย ห้องน้ำ ทางเดิน สำนักงาน และพื้นที่ดูแลผู้ป่วย มีลักษณะการใช้งานและข้อกำหนดแตกต่างกัน การวางระบบจึงควรเริ่มจากการแบ่งพื้นที่ ประเมินการใช้งาน และกำหนดวิธีปฏิบัติงานให้สอดคล้อง กับข้อกำหนดของสถานพยาบาลแต่ละแห่ง
ทำไมการทำความสะอาดโรงพยาบาลจึงต้องวางระบบต่างจากอาคารทั่วไป?
โรงพยาบาลและสถานพยาบาลมีผู้ใช้งานหลายกลุ่ม ทั้งผู้ป่วย บุคลากรทางการแพทย์ เจ้าหน้าที่ ญาติ และผู้มาติดต่อ รวมถึงมีพื้นที่ที่ทำหน้าที่แตกต่างกัน ตั้งแต่โถงรับบริการไปจนถึงพื้นที่ดูแลผู้ป่วย
แนวทางขององค์การอนามัยโลกให้ความสำคัญกับ Environmental Cleaning ในฐานะส่วนหนึ่งของระบบ Infection Prevention and Control โดยเน้นการมีขั้นตอน การฝึกอบรม อุปกรณ์ที่เหมาะสม และวิธีดำเนินงานตามบริบทของสถานพยาบาล
ดังนั้นเป้าหมายของงานทำความสะอาด จึงไม่ใช่เพียงทำให้พื้นที่ “ดูสะอาด” แต่ต้องกำหนดว่าพื้นที่ใดต้องทำอะไร เมื่อใด ใครเป็นผู้รับผิดชอบ และตรวจสอบงานอย่างไรด้วย
ขั้นแรก: แบ่งพื้นที่ก่อนกำหนดวิธีทำความสะอาด
ไม่ควรกำหนดระดับความเสี่ยงของพื้นที่จากชื่อห้องเพียงอย่างเดียว เพราะสถานพยาบาลแต่ละแห่งมีรูปแบบบริการต่างกัน แต่ในเชิงการวางแผนสามารถเริ่มแบ่งพื้นที่ตามลักษณะการใช้งานได้
พื้นที่พักคอยและต้อนรับ
เช่น ล็อบบี้ จุดลงทะเบียน เก้าอี้พักคอย และเคาน์เตอร์ เป็นพื้นที่ที่มีผู้ใช้งานหมุนเวียนจำนวนมาก ควรวางแผนรอบงานให้สัมพันธ์กับช่วงเวลาการให้บริการ
ทางเดิน ลิฟต์ และบันได
เป็นเส้นทางสัญจรต่อเนื่อง ต้องพิจารณาทั้งพื้นผิว ช่วงเวลาทำงาน ความปลอดภัยระหว่างทำความสะอาด และจุดสัมผัสที่มีการใช้งานร่วมกัน
ห้องน้ำ
ควรกำหนดรอบงานตามจำนวนผู้ใช้งาน พร้อมแยกอุปกรณ์และขั้นตอนให้เหมาะกับพื้นที่ เพื่อลดการนำสิ่งสกปรกจากพื้นที่หนึ่งไปยังอีกพื้นที่หนึ่ง
ห้องตรวจและพื้นที่ให้บริการผู้ป่วย
ควรปฏิบัติตามแนวทาง SOP หรือข้อกำหนดที่สถานพยาบาลกำหนด และประสานงานกับผู้รับผิดชอบพื้นที่ ก่อนกำหนดผลิตภัณฑ์ อุปกรณ์ และรอบงาน
สำนักงานภายในโรงพยาบาล
ห้องธุรการ ห้องประชุม หรือสำนักงานเจ้าหน้าที่ มีรูปแบบการใช้งานใกล้เคียงสำนักงานทั่วไป แต่ยังต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดของสถานพยาบาล และเส้นทางการเข้าพื้นที่
พื้นที่เฉพาะของสถานพยาบาล
พื้นที่ที่มีข้อกำหนดเฉพาะ ไม่ควรใช้แนวทางทั่วไปโดยอัตโนมัติ ต้องอ้างอิงข้อกำหนดของหน่วยงาน Infection Control หรือผู้รับผิดชอบของสถานพยาบาลนั้น
จุดสัมผัสร่วมควรแยกออกจากงานทำความสะอาดทั่วไป
ภายในโรงพยาบาลมีพื้นผิวหลายจุด ที่ผู้ใช้งานสัมผัสซ้ำตลอดวัน จึงควรระบุไว้ใน Checklist และกำหนดรอบตรวจตามลักษณะการใช้งานจริง
ตัวอย่างจุดสัมผัสร่วม
- ลูกบิดและมือจับประตู
- ราวจับ
- ปุ่มลิฟต์
- เคาน์เตอร์ลงทะเบียน
- เก้าอี้หรือพื้นที่พักคอย
- สวิตช์และพื้นผิวที่มีการใช้งานร่วมกัน
สิ่งที่ควรกำหนดในแผนงาน
- จุดใดอยู่ในขอบเขต
- ใช้วิธีใด
- ผลิตภัณฑ์ใดได้รับอนุญาต
- ความถี่กำหนดจากอะไร
- ใครรับผิดชอบ
- ตรวจและบันทึกผลอย่างไร
“ทำความสะอาด” กับ “ฆ่าเชื้อ” ไม่ใช่คำเดียวกัน
การทำความสะอาด คือการนำสิ่งสกปรก คราบ และสิ่งตกค้างออกจากพื้นผิว ส่วนการใช้ผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อเป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง ที่ต้องพิจารณาตามวัตถุประสงค์ พื้นผิว ผลิตภัณฑ์ และข้อกำหนดของสถานพยาบาล
จึงไม่ควรตั้งสมมติฐานว่า ทุกพื้นที่ต้องใช้ผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อในรูปแบบเดียวกัน หรือการใช้ผลิตภัณฑ์มากขึ้นจะให้ผลดีกว่าเสมอ การดำเนินงานควรอ้างอิง SOP และคำแนะนำของผู้รับผิดชอบ Infection Control ของสถานพยาบาล
หากองค์กรต้องการศึกษาบริการเฉพาะทาง สามารถดู บริการฆ่าเชื้อและทำความสะอาดเฉพาะทาง แยกจากงานทำความสะอาดประจำ
ตารางวางแผนทำความสะอาดโรงพยาบาลเบื้องต้น
| พื้นที่ | สิ่งที่ควรพิจารณา | แนวทางวางแผน |
|---|---|---|
| พื้นที่พักคอย | จำนวนผู้ใช้งาน เก้าอี้ พื้น และจุดสัมผัสร่วม | กำหนดรอบตามช่วงที่มีผู้ใช้บริการจริง |
| ทางเดินและลิฟต์ | การสัญจร พื้น ราวจับ และปุ่มกด | แยกงานพื้นออกจากจุดสัมผัส และจัดเวลาไม่ให้รบกวนการสัญจร |
| ห้องน้ำ | จำนวนผู้ใช้งาน กลิ่น คราบ และการเติมวัสดุสิ้นเปลือง | กำหนดรอบตรวจ และแยกอุปกรณ์จากพื้นที่อื่น |
| ห้องตรวจ | ประเภทบริการ ข้อกำหนดของหน่วยงาน และช่วงเวลาที่เข้าพื้นที่ได้ | ทำตาม SOP และข้อกำหนดของสถานพยาบาล |
| สำนักงาน | โต๊ะ พื้น ห้องประชุม และพื้นที่ส่วนกลาง | สามารถวางรอบคล้ายสำนักงาน แต่ต้องคำนึงถึงกฎเข้าออกพื้นที่ |
ควรกำหนดความถี่ในการทำความสะอาดอย่างไร?
ไม่ควรกำหนดว่าทุกพื้นที่ต้องทำ “วันละกี่ครั้ง” ด้วยสูตรเดียวกัน เพราะความถี่ควรสัมพันธ์กับลักษณะพื้นที่ จำนวนผู้ใช้งาน ประเภทกิจกรรม จุดสัมผัส และข้อกำหนดของสถานพยาบาล
งานตามรอบ
เป็นงานที่กำหนดไว้ล่วงหน้า เช่น งานพื้น ห้องน้ำ พื้นที่พักคอย หรือสำนักงาน โดยความถี่ควรปรับตามการใช้งานจริง
งานตามเหตุการณ์
บางกรณีไม่ควรรอรอบประจำ เช่น มีสิ่งหกเปื้อน พื้นที่สกปรกอย่างเห็นได้ชัด หรือมีเหตุการณ์ที่สถานพยาบาลกำหนด ให้ต้องดำเนินการตามขั้นตอนเฉพาะ
อุปกรณ์ทำความสะอาดควรแยกตามพื้นที่หรือไม่?
การแยกอุปกรณ์เป็นหนึ่งในประเด็น ที่ควรกำหนดร่วมกับ SOP ของสถานพยาบาล โดยเฉพาะกรณีที่ไม่ต้องการให้อุปกรณ์ จากพื้นที่หนึ่งถูกนำไปใช้ในอีกพื้นที่หนึ่งโดยไม่เหมาะสม
ระบบอาจใช้การกำหนดสี ป้าย หรือจุดจัดเก็บอุปกรณ์ แต่รูปแบบจริงควรยึดตามข้อกำหนดของสถานพยาบาล ไม่ควรนำระบบสีชุดหนึ่งไปใช้กับทุกโรงพยาบาล โดยไม่ได้ตรวจสอบมาตรฐานภายในก่อน
ระบบทำความสะอาดโรงพยาบาลควรมีอะไรบ้าง?
Scope of Work
ระบุพื้นที่ งาน และสิ่งที่ไม่รวมอยู่ในขอบเขตให้ชัดเจน
SOP / Work Instruction
ระบุขั้นตอนทำงาน ผลิตภัณฑ์ และข้อควรระวังตามพื้นที่
Training
ทีมงานควรได้รับการสื่อสาร และฝึกอบรมตามหน้าที่และข้อกำหนดหน้างาน
Checklist
ใช้กำหนดจุดตรวจ และช่วยให้ตรวจสอบงานตามรอบได้
Supervisor
มีผู้ประสานงาน ติดตามปัญหา และตรวจความเรียบร้อยของงาน
Feedback & Corrective Action
เมื่อพบข้อบกพร่อง ควรมีวิธีบันทึก แก้ไข และติดตามผลอย่างเป็นระบบ
แล้ว Infection Control, HA และ JCI เกี่ยวข้องอย่างไร?
งานทำความสะอาดเป็นองค์ประกอบหนึ่ง ของระบบดูแลสิ่งแวดล้อมและคุณภาพของสถานพยาบาล แต่ไม่ควรตีความว่า การว่าจ้างบริษัททำความสะอาดรายใดรายหนึ่ง จะทำให้โรงพยาบาล “ผ่าน HA” หรือ “ผ่าน JCI” โดยอัตโนมัติ
ผู้ให้บริการควรทำงานภายใต้ นโยบาย SOP และข้อกำหนดของสถานพยาบาล รวมถึงประสานกับหน่วยงานที่รับผิดชอบ ด้าน Infection Prevention and Control ตามขอบเขตที่เกี่ยวข้อง
หากต้องการศึกษารายละเอียดเรื่องมาตรฐาน สามารถอ่าน มาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับบริการทำความสะอาดมืออาชีพ แยกจากบทความนี้
หากกำลังหาบริการทำความสะอาดโรงพยาบาล ควรดูหน้าไหน?
ต้องการดูรายละเอียดเชิงบริการ
หากต้องการดูขอบเขตงาน ขั้นตอนประเมินพื้นที่ และข้อมูลสำหรับขอใบเสนอราคา ไปที่ บริการทำความสะอาดโรงพยาบาล
ต้องการดู Solution ตามประเภทธุรกิจ
หากต้องการดูบริบทของโรงพยาบาล คลินิก ศูนย์สุขภาพ และการวางแผนบริการตามประเภทสถานพยาบาล ไปที่ โซลูชันทำความสะอาดสำหรับโรงพยาบาลและสถานพยาบาล
ก่อนเลือกบริษัททำความสะอาดโรงพยาบาล ควรตรวจสอบอะไร?
ก่อนเปรียบเทียบราคา ควรตรวจสอบว่าผู้ให้บริการสามารถทำงาน ภายใต้ระบบและข้อกำหนดของสถานพยาบาลได้หรือไม่
- มีการประเมินพื้นที่ก่อนกำหนด Scope หรือไม่
- เข้าใจการแยกประเภทพื้นที่หรือไม่
- มีแนวทางอบรมทีมงานอย่างไร
- กำหนดอุปกรณ์และผลิตภัณฑ์อย่างไร
- มี Supervisor หรือผู้ประสานงานหรือไม่
- ใช้ Checklist ตรวจงานอย่างไร
- มีวิธีรับแจ้งและแก้ไขปัญหาอย่างไร
- สามารถทำงานตามช่วงเวลาของสถานพยาบาลได้หรือไม่
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการทำความสะอาดโรงพยาบาล
ต้องการทำความสะอาดครั้งใหญ่?
หากเป็นงานหลังปรับปรุง ก่อนเปิดพื้นที่ หรือทำความสะอาดหลายส่วนเป็นรอบพิเศษ สามารถศึกษา บริการ Big Cleaning และประเมินขอบเขตแยกจากงานประจำ
ต้องการดูบริการอื่นของ A.N.G.?
สามารถดู บริการทำความสะอาดทั้งหมด เพื่อเปรียบเทียบงานประจำ งานพื้น งานซักพรม Big Cleaning และบริการเฉพาะทาง
ต้องการวางแผนงานทำความสะอาดสำหรับโรงพยาบาลหรือคลินิก?
ส่งข้อมูลประเภทสถานพยาบาล ขนาดพื้นที่ จำนวนพื้นที่ใช้งาน รอบเวลาที่ต้องการ และข้อกำหนดเฉพาะให้ทีม A.N.G. เพื่อใช้ประกอบการประเมิน Scope of Work และรูปแบบบริการที่เหมาะกับหน้างานจริง